αΩ spacer spacer spacer ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ spacer ΤΕΥΧΟΣ 24 spacer ΙΟΥΝΙΟΣ 2004
Επιστροφή στην σελίδα των Περιεχομένων Επικοινωνία
spacer
spacer
spacer
spacer
Mετά τους Oλυμπιακούς Aγώνες του Λος Άντζελες (1984), η κυριαρχία της τηλεοπτικής κάλυψης αναδεικνύει τη σημασία της προσχεδιασμένης εικόνας
spacer

Mετά τους Oλυμπιακούς Aγώνες του Λος Άντζελες (1984), η κυριαρχία της τηλεοπτικής κάλυψης αναδεικνύει τη σημασία της προσχεδιασμένης εικόνας

spacer
Μοντέρνα
Ολυμπιακή Πόλη:
Η πορεία του σχεδιασμού της
από τον Μοντερνισμό
στον Μεταμοντερνισμό
spacer
της Στέφανης Τζανουδάκη
spacer
Υποψήφιας διδάκτορος Πλαστικών και Πολιτισμικών Σπουδών
στο Κολλέγιο Τέχνης του Εδιμβούργου, Πανεπιστήμιο Heriot Watt
spacer
spacer
άρθρο
spacer
spacer
spacer
Οι Ολυμπιακοί Αγώνες των μοντέρνων χρόνων αποτελούν ένα αισθητικά διαμορφωμένο αθλητικό γεγονός με μεγάλη πολυ-πολιτισμική και δια-πολιτισμική διάσταση. Ο ιδρυτής του Μοντέρνου Ολυμπιακού Κινήματος, Πιερ ντε Κουμπερτέν διέγνωσε ότι η ιδέα επανίδρυσης των Ολυμπιακών Αγώνων ήταν λογική συνέπεια των μεγάλων κοσμοπολιτικών τάσεων της εποχής του. Είχε οραματισθεί να ανατίθεται η ευθύνη της διοργάνωσης των Ολυμπιακών Αγώνων στις πόλεις και όχι στα κράτη που τους φιλοξενούν και πίστευε ότι οι Αγώνες θα πρέπει να διενεργούνται σε κλίμα διεθνοποίησης και πολιτιστικής διαφοροποίησης «χωρίς να κατατείνουν προς κάτι το ομογενές και πανομοιότυπο».

spacer
Aναπαράσταση της Aρχαίας Oλυμπίας, όπου διακρίνονται οι ναοί του Διός και της Ήρας, οι θησαυροί και η Στοά της Hχούς spacer
spacer

Aναπαράσταση της Aρχαίας Oλυμπίας, όπου διακρίνονται οι ναοί του Διός και της Ήρας, οι θησαυροί και η Στοά της Hχούς

Η ολυμπιακή πόλη ή η «Μοντέρνα Ολυμπία» του Πιερ ντε Κουμπερτέν αντιπροσώπευε εξ αρχής ένα περιβάλλον με διττό χαρακτήρα, συμβιβασμένο από τη μία πλευρά με τους κανόνες και τις αρχές του «Μοντέρνου Ολυμπιακού Κινήματος» και από την άλλη με τη νέα κοινωνική πραγματικότητα και την πολυκεντρικότητα των «μητροπόλεων» του κόσμου, οι οποίες μετέβαιναν από την παραδοσιακή στη μοντέρνα τους μορφή. Από τα πρώτα ήδη δείγματα ολυμπιακών πόλεων στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα, η ολυμπιακή πόλη άρχισε να αναδύεται ως «ουτοπία του παρελθόντος», αναζητώντας συνεχώς στοιχεία έμπνευσης από το Αρχαίο Ολυμπιακό Ιδεώδες, και συγχρόνως ως «ουτοπία του μέλλοντος», με σχέδια που προσβλέπουν στο απώτερο μέλλον και υπόσχονται ένα περιβάλλον αξιοζήλευτης τεχνολογικής και κοινωνικής ανάπτυξης. Με αυτή την υπόσταση η ολυμπιακή πόλη ήρθε να δοξάσει την εφήμερη φύση των Αγώνων λειτουργώντας ως εκφραστικό μέσο για τη μετάδοση νέων ιδεών και σε πολλές περιπτώσεις μεγαλόπρεπων και ουτοπικών σχεδίων με έντονη εννοιολογική σημασία.

spacer Tο γλυπτό «Eρυθρός Ήλιος», ύψους 24 μέτρων, υποδέχθηκε το κοινό των Oλυμπιακών Aγώνων του Mεξικού (1968) έξω από το Στάδιο των Aζτέκων
spacer

Tο γλυπτό «Eρυθρός Ήλιος», ύψους 24 μέτρων, υποδέχθηκε το κοινό των Oλυμπιακών Aγώνων του Mεξικού (1968) έξω από το Στάδιο των Aζτέκων

spacer
Στις περισσότερες περιπτώσεις, μέχρι και τις δεκαετίες του 1960 και 1970, η ολυμπιακή πόλη ήταν πεδίο εφαρμογής της γλώσσας του Μοντερνισμού στον σχεδιασμό και στην αρχιτεκτονική της, αλλά και σύγχρονος μεσολαβητής στην προβολή μιας οπτικά πειστικής εικόνας της εκπροσωπούμενης πόλης. Ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά της περιόδου του Μοντερνισμού ήταν ο λειτουργικός σχεδιασμός, ο οποίος είναι εμφανής στην αρχιτεκτονική των ολυμπιακών χωριών της Ρώμης (1960), του Τόκιο (1964), του Μεξικού (1968) και της Μόσχας (1980), με αρχιτεκτονικές προτάσεις οι οποίες υποστηρίζουν τη λειτουργικότητα του χώρου, αλλά αποβλέπουν και στην καλή πολεοδομική ανάπτυξη και λειτουργία της πόλης.

Aπό τα πρώτα δείγματα ολυμπιακών πόλεων στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα, η ολυμπιακή πόλη άρχισε να αναδύεται ως «ουτοπία του παρελθόντος». spacer spacer spacer
spacer
Άλλα μορφολογικά χαρακτηριστικά της περιόδου του Μοντερνισμού είναι εκείνα της «μνημειακής» και «συμβολικής» αρχιτεκτονικής. Στοιχεία αρχιτεκτονικής έντονου μνημειακού χαρακτήρα, που έφτασε σε επίπεδο μνημειολογικής μεγαλομανίας, μπορεί κανείς να συναντήσει στα σχέδια της ολυμπιακής πόλης του Βερολίνου (1936), όπου η αρχιτεκτονική χρησιμοποιήθηκε ως μέσο πολιτικής προπαγάνδας και προβολής εξουσιαστικών δυνάμεων. Παράδειγμα αρχιτεκτονικής συμβολικού χαρακτήρα, με έντονη την ανάγκη έκφρασης των δυνατοτήτων που προσφέρουν η τεχνική και τα υλικά που χρησιμοποιούνται, αποτελεί ο σχεδιασμός του Εθνικού Γυμναστηρίου του Κένζο Τάνγκε για τους Αγώνες του Τόκιο (1964). Εδώ η μορφή του κτηρίου έχει επηρεαστεί από το έργο Philips Pavillion του Λε Κορμπιζιέ, στη Διεθνή Έκθεση του 1958 στις Βρυξέλλες, γνωστό για την πρωτοτυπία του στην προβολή νέων κατασκευαστικών υλικών και μεθόδων.

Με την εξέλιξη της ολυμπιακής πόλης από το κτήριο μόνο του σταδίου σε μια ολοένα μεγαλύτερη έκταση διοργάνωσης των Αγώνων, άλλοτε συγχωνευμένη στη φιλοξενούσα πόλη και άλλοτε ως ανεξάρτητο κομμάτι της, και με την ανάπτυξη των μέσων τηλεοπτικής μετάδοσης των Αγώνων, άλλαξε και η αρχιτεκτονική της μορφή, καθώς και ο τρόπος σχεδιασμού της.

spacer spacer spacer H εποχή του Μεταμοντερνισμού σήμανε το τέλος της εποχής των ουτοπιστικών σχεδίων κατασκευής μνημειακών κτηρίων και ανάπτυξης «ιδανικών πόλεων».
spacer
H μνημειακού χαρακτήρα αρχιτεκτονική της ολυμπιακής πόλης του Bερολίνου (1936) απέπνεε τις ιδέες της χιτλερικής προπαγάνδας spacer
spacer
H μνημειακού χαρακτήρα αρχιτεκτονική της ολυμπιακής πόλης του Bερολίνου (1936) απέπνεε τις ιδέες της χιτλερικής προπαγάνδας
Η εποχή του Μεταμοντερνισμού σήμανε το τέλος της εποχής των ουτοπιστικών σχεδίων κατασκευής μνημειακών κτηρίων και ανάπτυξης «ιδανικών πόλεων», όπως και ολυμπιακών πόλεων βασιζόμενων σε ανάλογα μοντέλα και μοτίβα ανάπτυξης. Μεγάλη αλλαγή προκάλεσε το παράδειγμα της πόλης του Μονάχου (1972) με το σχεδιασμό ενός ενιαίου συνόλου κτηρίων γιγαντιαίας μορφής, που υποστήριξε μια αντι-μνημειακή αρχιτεκτονική, έντονα επηρεασμένη από τις θεωρίες του Archigram. Αυτές οι θεωρίες αντιτίθενται σε οτιδήποτε σχεδιαστικά στατικό και μόνιμο ή με μακροχρόνια και μνημειακή αξία. Ένας από τους κύριους σχεδιαστές της, μάλιστα, ο Φρέι Όττο, υποστηρίζει ότι τα κτήρια, όπως και ο ανθρώπινος οργανισμός, θα πρέπει να αναπτύσσονται, να ωριμάζουν και στο τέλος να αντικαθίστανται: «Τα κτήρια δεν μπορεί και δεν πρέπει να είναι άκαμπτες κατασκευές, αλλά πρέπει να είναι, μαζί με εμάς, ένα αναπτυσσόμενο και εξελισσόμενο περιβάλλον, το οποίο κάποια στιγμή θα πρέπει να αντικαθίσταται».

spacer Mακέττα της ολυμπιακής πόλης του Mονάχου (1972)
spacer

Mακέττα της ολυμπιακής πόλης του Mονάχου (1972)

spacer
Με τη στροφή του Μεταμοντερνισμού εναντίον μνημειακών ουτοπιστικών και μη επικερδών κτηρίων, όπως και με την ολοένα αυξανόμενη δυνατότητα τηλεοπτικής μετάδοσης των Αγώνων σε περισσότερα μέρη του κόσμου, άρχισε μια μεγάλη αλλαγή στον τρόπο αντίληψης της εφήμερης φύσης των Αγώνων και της εφήμερης πλέον σε διάρκεια πόλης που τους φιλοξενεί. Σύμφωνα με τον Μόραγκας, οι Ολυμπιακοί Αγώνες μέσω της τηλεόρασης είναι μια προσχεδιασμένη πραγματικότητα. Συγκεκριμένα δηλώνει: «Η τηλεόραση ως μαγνητοσκοπημένο γεγονός είναι σε μεγάλο βαθμό μια κατασκευασμένη πραγματικότητα – στην ουσία τα πάντα είναι ελεγχόμενα εκτός από τη στιγμή της αθλητικής προσπάθειας».

Tο Mοντχούικ, το μεγαλύτερο πάρκο της Bαρκελώνης, φιλοξένησε την πλειονότητα των ολυμπιακών εγκαταστάσεων (1992), με την προσθήκη λίγων σύγχρονων κτισμάτων spacer
spacer

Tο Mοντχούικ, το μεγαλύτερο πάρκο της Bαρκελώνης, φιλοξένησε την πλειονότητα των ολυμπιακών εγκαταστάσεων (1992), με την προσθήκη λίγων σύγχρονων κτισμάτων

Στη δεκαετία του 1980 μετά τους Ολυμπιακούς Αγώνες του Λος Άντζελες και με την εξέλιξη των Αγώνων σε ένα ιδιαίτερα επιτυχημένο εμπορικά και τηλεοπτικά γεγονός, η σημασία της ολυμπιακής πόλης ως φυσικού χώρου άρχισε να αντικαθίσταται με εκείνη μιας προσχεδιασμένης εικόνας και ενός προκατασκευασμένου χώρου. Ο μεταμοντερνιστής σχεδιαστής Ρόμπερτ Βεντούρι υποστηρίζει ότι η εποχή των παλατιών και των καθεδρικών ναών έχει παρέλθει. Η ολυμπιακή πόλη της εποχής του Μεταμοντερνισμού αναζητεί ένα περιβάλλον πολυ-πολιτισμικό, μια πλουραλιστική συμπεριφορά, για να μπορεί να σταθεί στο επίκεντρο ενός μικρόκοσμου με τον οποίο θα συνδέεται μέσω ενός παγκόσμιου δικτύου επικοινωνίας.

Με την απόρριψη της ουτοπιστικής αξίας της ολυμπιακής πόλης και την επισκίαση του πραγματικού της χώρου από την πλασματική εικόνα που την εκπροσωπεί, μια καινούρια εποχή έχει γεννηθεί: εκείνη της αναπαραγωγής της πραγματικότητας σε εικόνα και της μετάδοσής της σε παγκόσμιο επίπεδο μέσω της ψηφιακής τεχνολογίας, με τον κίνδυνο, σύμφωνα με τον θεωρητικό Ζαν Μποντριγιάρ, «να χαθεί όχι μόνο η έννοια του αληθινού χώρου αλλά και του φανταστικού».

spacer
spacer spacer spacer spacer 30-33
spacer
spacer
spacer
| ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΕΥΧΟΥΣ | ΠΑΛΑΙΟΤΕΡΑ ΤΕΥΧΗ | ΚΟΙΝΩΦΕΛΕΣ ΙΔΡΥΜΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Σ. ΩΝΑΣΗΣ