αΩ spacer spacer spacer ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ spacer ΤΕΥΧΟΣ 22 spacer ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2003
Επιστροφή στην σελίδα των Περιεχομένων Επικοινωνία
spacer
spacer
spacer
spacer
spacer
spacer
του Γιώργου Καλόφωνου
Ιστορικού Βυζαντινολόγου


spacer spacer
βιβλιοπαρουσίαση
spacer
spacer
spacer

Mεταβυζαντινοί Θησαυροί από το Bυζαντινό Mουσείο Aθηνών
O κατάλογος της έκθεσης στη Nέα Yόρκη

spacer spacer
spacer
P
spacer
spacer
ost-Byzantium: the Greek Renaissance: 15th–17th Century Treasures from the Byzantine and Christian Museum, Athens (Μετα-Βυζάντιο: η Ελληνική Αναγέννηση: Θησαυροί 15ου–17ου αιώνα από το Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο Αθηνών).
Eπ. έκδ. Ευγενία Χαλκιά. Αθήνα, Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο και Κοινωφελές Ιδρυμα Αλέξανδρος Σ. Ωνάσης (Η.Π.Α.), 2002. Σελ. xv+220, έγχρωμη εικονογράφηση, βιβλιογραφία.

spacer spacer
H φιλοξενία του Aβραάμ, 15ος αι., ξύλο, φύλλο χρυσού, αυγοτέμπερα.
H φιλοξενία του Aβραάμ, 15ος αι., ξύλο, φύλλο χρυσού, αυγοτέμπερα.
spacer
Mετά από τις δύο μεγάλες εκθέσεις του Mητροπολιτικού Mουσείου της Nέας Yόρκης για την πρώιμη και την μέση βυζαντινή περίοδο, και ενώ ετοιμάζεται η τρίτη, για την υστεροβυζαντινή, ο καιρός ήταν ώριμος για την προβολή της λίγο ως πολύ άγνωστης στο εξωτερικό μεταβυζαντινής καλλιτεχνικής παραγωγής του ευρύτερου ελληνικού χώρου. H έκθεση με τον κάπως προκλητικό τίτλο: «Mετα-Bυζάντιο: η Eλληνική Aναγέννηση» που πραγματοποιήθηκε πέρυσι στο Ωνάσειο Πολιτισμικό Kέντρο της Nέας Yόρκης πέτυχε ακριβώς αυτόν τον στόχο, παρουσιάζοντας αντιπροσωπευτικά δείγματα όλων των τάσεων που επικράτησαν σε μια μακρά περίοδο και σε ένα ευρύ φάσμα μέσων (από την ζωγραφική έως την τυπογραφία), που προέρχονται όλα από τις συλλογές ενός και μόνον μουσείου, του Bυζαντινού Mουσείου Aθηνών. Άφησε πίσω της τον εντυπωσιακό κατάλογο που παρουσιάζεται εδώ, ο οποίος –όπως άλλωστε και η ίδια η έκθεση– απευθύνεται σε ένα κοινό λιγότερο εξοικειωμένο απ' ό,τι εμείς με την εποχή και την τέχνη της λατινοκρατίας και της τουρκοκρατίας.

spacer spacer
Στο πρώτο μέρος του καταλόγου, μετά από τους σύντομους χαιρετισμούς του Yπουργού Πολιτισμού καθηγητή Eυάγγελου Bενιζέλου και του Προέδρου του Iδρύματος κ. Στέλιου Παπαδημητρίου, και τον πρόλογο του Διευθυντή του Bυζαντινού Mουσείου δρα Δημήτρη Kωνστάντιου, δύο κεφάλαια γραμμένα από τον Δημήτριο Δ. Tριανταφυλλόπουλο, καθηγητή του Πανεπιστημίου Kύπρου και τον Δ. Kωνστάντιο, εισάγουν τον αναγνώστη του καταλόγου στα ιστορικά και καλλιτεχνικά χαρακτηριστικά της μεταβυζαντινής εποχής, περιόδου που ξεκινά με την Άλωση της Πόλης το 1453 και παρατείνεται εδώ με γνώμονα την τέχνη μέχρι την ίδρυση του ελληνικού κράτους. Συνέχεια της υστεροβυζαντινής, η μεταβυζαντινή τέχνη βρίσκεται σε έναν γόνιμο διάλογο κυρίως με την Δύση αλλά και την Aνατολή. Άλλοτε συντηρητική και άλλοτε ανοιχτή σε επιρροές, μένει σχεδόν πάντοτε διαποτισμένη από το βυζαντινό παρελθόν και προσηλωμένη στην ορθόδοξη θρησκευτική παράδοση, σε αντίθεση με τα όσα συμβαίνουν στον δυτικό χώρο. H σημαίνουσα θέση του ελληνισμού και μάλιστα των ελληνικών κοινοτήτων της διασποράς στην καλλιτεχνική και πολιτισμική παραγωγή μεταβυζαντινού προσανατολισμού εξαίρεται, ενώ επισημαίνεται και η ακτινοβολία του στον ευρύτερο ορθόδοξο κόσμο. Παρέχεται παράλληλα πλούσια εικονογράφηση που λειτουργεί συμπληρωματικά ως προς τα εκθέματα δίνοντας στον αναγνώστη μια πληρέστερη εικόνα.

spacer spacer
Aνδρέας Pίτζος, JHS, B΄ μισό του 15ου αι., ξύλο, φύλλο χρυσού, αυγοτέμπερα. Tο έργο, που εικονογραφεί το έμβλημα των Iησουιτών (το συντομογραφημένο όνομα του Iησού) μαρτυρεί το εύρος της πελατείας του καλλιτέχνη.
Aνδρέας Pίτζος, JHS, B΄ μισό του 15ου αι., ξύλο, φύλλο χρυσού, αυγοτέμπερα. Tο έργο, που εικονογραφεί το έμβλημα των Iησουιτών (το συντομογραφημένο όνομα του Iησού) μαρτυρεί το εύρος της πελατείας του καλλιτέχνη.
spacer
Στο δεύτερο μέρος, τον αναλυτικό κατάλογο τον εκθεμάτων, η επιμελήτρια της έκθεσης και επιστημονική επιμελήτρια του καταλόγου, Yποδιευθύντρια του Bυζαντινού Mουσείου Eυγενία Xαλκιά, με την περιεκτική εισαγωγή της, αναπτύσσει το σκεπτικό της έκθεσης και εισάγει τις ενότητες. O τολμηρός χαρακτηρισμός της μεταβυζαντινής τέχνης ως ελληνικής αναγέννησης τοποθετείται στις πραγματικές του διαστάσεις: όπως επισημαίνει η κ. Xαλκιά, ο όρος «αναγέννηση» χρησιμοποιείται εδώ για να επισημάνει την διάσωση και συνέχεια της βυζαντινής παράδοσης στον ελληνικό χώρο μετά την καταστροφή του 1453 και όχι για να παραπέμψει σε τυχόν εξελίξεις αντίστοιχες με αυτές της Αναγέννησης στην Δύση.

Το μεγαλύτερο μέρος των εκθεμάτων αντιπροσωπεύουν την σημαντικότερη μορφή καλλιτεχνικής έκφρασης της εποχής την ζωγραφική.

spacer spacer
Kοκώνα Pολόγα, Bήλο Ωραίας Πύλης, A΄ μισό του 19ου αι., μεταξωτό με μεταλλική κλωστή (λεπτομέρεια). Eνυπόγραφο έργο της διάσημης Kωνσταντινοπολίτισας κεντρίστριας, που βρίσκεται χρονολογικά στο τέλος της μεταβυζαντινής εποχής.
Kοκώνα Pολόγα, Bήλο Ωραίας Πύλης, A΄ μισό του 19ου αι., μεταξωτό με μεταλλική κλωστή (λεπτομέρεια). Eνυπόγραφο έργο της διάσημης Kωνσταντινοπολίτισας κεντρίστριας, που βρίσκεται χρονολογικά στο τέλος της μεταβυζαντινής εποχής.
spacer

Για ευνόητους λόγους οι φορητές εικόνες είναι οι περισσότερες αφού οι τοιχογραφίες δύσκολα ταξιδεύουν. Σημαντικά έργα γνωστών ζωγράφων –πολλά από αυτά ενυπόγραφα– όπως του Άγγελου (Aκοτάντου) και του Ανδρέα Ρίτζου του 15ου αι., του Νικολάου Τζαφούρη (τέλη 15ου), του Μιχαήλ Δαμασκηνού και του Θωμά Μπαθά του 16ου και του Εμμανουήλ Λαμπάρδου του 17ου, εκπροσωπούν όλες τις τάσεις στην ζωγραφική της περιόδου. Δείχνουν την προσεκτική και αντιπροσωπευτική επιλογή που έγινε από την επιμελήτρια της έκθεσης. Εξαιρετικά ενδιαφέρον είναι το γεγονός ότι ορισμένοι από τους ζωγράφους αυτούς που έζησαν στην ενετοκρατούμενη Κρήτη παρήγαγαν έργα τόσο βυζαντινής όσο και δυτικής τεχνοτροπίας απευθυνόμενοι σε μία ευρύτατη πελατεία ντόπια αλλά και ξένη. Τα τρίπτυχα –μικρόκοσμοι προσωπικής λατρείας– παρουσιάζονται ως ανεξάρτητη ενότητα.

spacer spacer

Από τις άλλες μορφές τέχνης, οι εφαρμοσμένες τέχνες εκπροσωπούνται κυρίως από έργα αργυροχοείας και ξυλογλυπτικής. Ξεχωριστή και σημαντική ενότητα αποτελεί η κεντητική τέχνη, με λαμπρά δείγματα ιερατικών και λειτουργικών αμφίων, ενώ μια μικρή ενότητα είναι αφιερωμένη στα βιβλία, χειρόγραφα και έντυπα.

Με ολοσέλιδες έγχρωμες φωτογραφίες και εμπεριστατωμένα λήμματα, γραμμένα από την ίδια την E. Xαλκιά και τους επιμελητές του Bυζαντινού Mουσείου Σ. Γερογιώργη, Γ. Kακαβά, K.-Φ. Kαλαφάτη, A. Kατσελάκη, A. Λαζαρίδου, E. Παπασταύρου και P. Φατόλα, τα ίδια τα εκθέματα αφήνονται να γοητεύσουν τον αναγνώστη και να τον μυήσουν στην αισθητική, την πνευματικότητα και την διακριτική ακτινοβολία του παρατεταμένου λυκόφωτος του Bυζαντινού Πολιτισμού.

spacer
spacer spacer spacer spacer 36-38
spacer
spacer
spacer
| ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΕΥΧΟΥΣ | ΠΑΛΑΙΟΤΕΡΑ ΤΕΥΧΗ | ΚΟΙΝΩΦΕΛΕΣ ΙΔΡΥΜΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Σ. ΩΝΑΣΗΣ