ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΩ
Τεύχος 21 / Ιούνιος 2003

Mεταβυζαντινοί θησαυροί στη Nέα Yόρκη

Της Λήδας Μπουζάλη

Τη σπάνια ευκαιρία να θαυμάσουν από κοντά 50 και πλέον αριστουργήματα της Μεταβυζαντινής Τέχνης είχαν οι Έλληνες ομογενείς των Ηνωμένων Πολιτειών και άλλοι λάτρεις της ελληνικής Ιστορίας χάρις στην εντυπωσιακή έκθεση που διοργάνωσε το θυγατρικό Ίδρυμα Ωνάση στη Νέα Υόρκη.

Μ

ε τίτλο "Μετα-βυζαντινή τέχνη: η ελληνική αναγέννηση, Θησαυροί του 15ου-18ου αι. από το Βυζαντινό & Χριστιανικό Μουσείο Αθηνών", η έκθεση πραγματοποιήθηκε με την υποστήριξη του ελληνικού υπουργείου Πολιτισμού και διήρκεσε από τον Νοέμβριο 2002 έως τον Φεβρουάριο 2003. Την επισκέφθηκαν περισσότερα από 12.000 άτομα που μαγεύτηκαν από τα έργα επωνύμων αλλά και αγνώστων καλλιτεχνών από διάφορες περιοχές όπου συνέχισε να ανθεί ο Ελληνισμός ακόμα και μετά από την Άλωση. Τα περισσότερα από τα εκθέματα παρουσιάστηκαν για πρώτη φορά στις Ηνωμένες Πολιτείες.

O Aρχιεπίσκοπος Aμερικής κ. Δημήτριος εμπρός στην εικόνα των Tριών Iεραρχών.
O Aρχιεπίσκοπος Aμερικής κ. Δημήτριος εμπρός στην εικόνα των Tριών Iεραρχών.

Η συγκέντρωση ποικίλων έργων βυζαντινής τέχνης, όπως φορητές εικόνες και τρίπτυχα, χειρόγραφα και βιβλία, άμφια και είδη εκκλησιαστικής αργυροχοΐας, φανερώνει το εύρος και τις επιρροές της βυζαντινής παράδοσης, η οποία κατόρθωσε να επιβιώσει κάτω από εξαιρετικά αντίξοες συνθήκες.
Τα αριστουργήματα της πολιτιστικής παράδοσης που επιβίωσε στη διάρκεια των τεσσάρων αιώνων οθωμανικής κυριαρχίας, που μερικές φορές αναφέρονται ως "ένα Βυζάντιο μετά το Βυζάντιο" δεν είναι ευρέως γνωστά στο εξωτερικό. Οι ιστορικοί Τέχνης κατά κανόνα επικεντρώνουν το ενδιαφέρον τους στην Τέχνη του 15ου έως 18ου αι. που υπήρξε καρπός της δυτικοευρωπαϊκής Αναγέννησης.
Όπως, όμως, έδειξε και η έκθεση της Νέας Υόρκης, η επίδραση της βυζαντινής τέχνης υπήρξε σημαντικότατη τόσο στη διάρκεια αυτής της μεταβατικής πολιτικής περιόδου όσο και για αιώνες αργότερα.

Aπό αριστερά: ο εκτελεστικός διευθυντής του Iδρύματος Ωνάση Nέας Yόρκης πρέσβυς κ. Λουκάς Tσίλας, ο βουλευτής κ. Bύρων Πολύδωρας, ο Πρόεδρος του Iδρύματος κ. Στέλιος Παπαδημητρίου, ο πρώην δήμαρχος Aθηναίων κ. Δημήτρης Aβραμόπουλος, ο βουλευτής κ. Θεόδωρος Πάγκαλος και ο Aρχιεπίσκοπος Aμερικής κ. Δημήτριος κόβουν την κορδέλα των εγκαινίων.
Aπό αριστερά: ο εκτελεστικός διευθυντής του Iδρύματος Ωνάση Nέας Yόρκης πρέσβυς κ. Λουκάς Tσίλας, ο βουλευτής κ. Bύρων Πολύδωρας, ο Πρόεδρος του Iδρύματος κ. Στέλιος Παπαδημητρίου, ο πρώην δήμαρχος Aθηναίων κ. Δημήτρης Aβραμόπουλος, ο βουλευτής κ. Θεόδωρος Πάγκαλος και ο Aρχιεπίσκοπος Aμερικής κ. Δημήτριος κόβουν την κορδέλα των εγκαινίων.

Σύμφωνα με τον Πρόεδρο του Ιδρύματος κ. Στ. Παπαδημητρίου, οι λόγοι για την παράλειψη αυτή είναι κυρίως πολιτικοί. "Η δυτική Τέχνη κρατούσε τα σκήπτρα και είχε τον τρόπο να προβάλλει τον εαυτό της", ανέφερε. "Οι Έλληνες, μετά από την πτώση του Βυζαντίου, υποδουλώθηκαν στην οθωμανική αυτοκρατορία για περίπου μισή χιλιετία.

Η χρήση της ελληνικής γλώσσας ήταν απαγορευμένη, η ελληνική τέχνη βρισκόταν υπό διωγμό και περιορίστηκε στα πιο απομακρυσμένα και απομονωμένα σημεία της Ελλάδας".

Παρά τους διωγμούς, καλλιτέχνες και τεχνίτες από την Κρήτη, τα Ιόνια, τη Βενετία, την τουρκοκρατούμενη Κεντρική Ελλάδα και τη Μικρά Ασία εξακολούθησαν να εργάζονται διασκορπισμένοι στην επικράτεια της πρώην αυτοκρατορίας. Πολλοί απ' αυτούς δεν κατάφεραν να κατοχυρώσουν τη φήμη τους, όμως κατοπινοί μελετητές αναγνώρισαν την αξία τους ως αυθεντίες.

Στην εναρκτήρια ομιλία του, ο εκτελεστικός διευθυντής του Ιδρύματος Ωνάση Νέας Υόρκης πρέσβυς κ. Λουκάς Τσίλας αναφέρθηκε στις προσπάθειες του Ιδρύματος για την προβολή του ελληνικού πολιτισμού και εξέφρασε την ευγνωμοσύνη του για την αγάπη με την οποία η ομογένεια περιβάλλει κάθε εκδήλωση του Ιδρύματος Ωνάση.

Εξάλλου, ο Αρχιεπίσκοπος Αμερικής κ. Δημήτριος εξέφρασε τα συγχαρητήριά του προς τον Πρόεδρο και το Διοικητικό Συμβούλιο του Ιδρύματος γι' αυτή την πρωτοβουλία και διάβασε μήνυμα του Οικουμενικού Πατριάρχη κ. Βαρθολομαίου.
Στα εγκαίνια παραβρέθηκαν επίσης ο διευθυντής του Βυζαντινού Μουσείου κ. Δημ. Κωνστάντιος, που είχε και τον γενικό συντονισμό της έκθεσης, καθώς και η επιμελήτρια της έκθεσης κ. Ευγενία Χαλκιά, υποδιευθύντρια του Μουσείου.

Η έκθεση Μεταβυζαντινής τέχνης στον Ολυμπιακό Πύργο ήταν οργανωμένη σε τρεις θεματικές ενότητες. Η πρώτη και μεγαλύτερη ενότητα περιελάμβανε φορητές εικόνες και τρίπτυχα από την Κωνσταντινούπολη, την Κρήτη, την Ιταλία, καθώς και τμήματα από τοιχογραφίες. Ανάμεσά τους, οι θαυμάσιες εικόνες του Αγ. Αντωνίου και των Τριών Ιεραρχών του περίφημου Κρητικού αγιογράφου του 16ου αι. Μιχαήλ Δαμασκηνού. Ξεχώρισε επίσης ένα επάργυρο τρίπτυχο ύψους μόλις οκτώ εκατοστών με σκαλιστές μικρογραφίες της Παναγίας αξιοθαύμαστης τεχνικής.

Το θαυμασμό των επισκεπτών προκάλεσαν επίσης η επιβλητική εικόνα του Αγ. Ιωάννη του Βαπτιστή, έργο του Κρητικού αγιογράφου Νικολάου Τζαφούρη που χρονολογείται από τα μέσα του 15ου αι., καθώς και τμήμα τοιχογραφίας του 16ου αι. με την κεφαλή ενός αγίου, που αποδίδεται στον Θεοφάνη Στρελίτζα-Μπάθα, ο οποίος είχε διαφύγει και εργάστηκε στην Κρήτη.

Η δεύτερη ενότητα περιελάμβανε χρυσοποίκιλτα άμφια και ιερατικά υφάσματα. Υφάντρες και κεντήστρες συνήθως απ' την Πόλη δούλεψαν με ζήλο και μεράκι το μετάξι, το βελούδο, τις χρυσοκλωστές και τα μαργαριτάρια, δίνοντας έργα μοναδικής μεγαλοπρέπειας. Ανάμεσα στα εκθέματα ήταν και ένα σπάνιο ύφασμα επιταφίου του 18ου αι.

Η τρίτη ενότητα περιελάμβανε άλλα αντικείμενα τέχνης, έργα μικροτεχνίας και πολύτιμα εκκλησιαστικά σκεύη, εγκόλπια και δισκοπότηρα με πολύτιμες πέτρες, είδη εκκλησιαστικής αργυροχοΐας και ξυλόγλυπτα.

Οι επισκέπτες εντυπωσιάστηκαν από σπάνια χειροτεχνήματα, όπως ήταν ένας ξυλόγλυπτος σταυρός του 18ου αι. ύψους 33 εκατοστών με περίτεχνα, λεπτομερέστατα σκαλίσματα, που απεικονίζουν τον Ιησού στο σταυρό, περιτριγυρισμένο από τους μαθητές του, με επάργυρη διακόσμηση και πολύτιμους λίθους.

Το κλείσιμο της έκθεσης πλαισιώθηκε από τις διαλέξεις της Δρ Helen C. Evans από το Μητροπολιτικό Μουσείο Τεχνών, που μίλησε με θέμα "Υστεροβυζαντινή/Μεταβυζαντινή Τέχνη: Συνέχεια και Αλλαγή", και της καθ. Annemarie Weyl Carr με θέμα "Η ιερή εικόνα στον κόσμο του Χρόνου".

Αλλά και τα σχόλια στο βιβλίο επισκεπτών τόσο από τους ομογενείς που διψούν για κάθε είδους επαφή με τις καταβολές τους, όσο και από Αμερικανούς φιλότεχνους φανερώνουν τη βαθιά εντύπωση που προκάλεσαν σε όλους τα πολύτιμα εκθέματα. "Η έκθεση είναι ένα στολίδι", έγραψε μια ομογενής, "με τις άοκνες προσπάθειές σας έχετε στήσει εδώ στην καρδιά της Νέας Υόρκης μια μικρή Ελλάδα".
Κι ανάμεσα στα δεκάδες θερμά σημειώματα ξεχώρισε τέλος το σχόλιο του περίφημου σκηνοθέτη Κώστα Γαβρά: "Με φως και με θάνατον ακαταπαύστως... Εμείς οι Έλληνες".

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΥΠΟΤΡΟΦΩΝ ΚΟΙΝΩΦΕΛΟΥΣ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ
ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Σ. ΩΝΑΣΗΣ
Προηγούμενη σελίδαΑρχήΕπόμενη Σελίδα