ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΩ
Τεύχος 20 / Δεκέμβριος 2002

Oι Έλληνες πέρα από το Aιγαίο:
από τη Mασσαλία έως την Άπω Aνατολή

Αλεξάνδρεια, Ετρουρία, Βόσπορος, Μασσαλία, Βακτρία. Τοπωνύμια στενά συνυφασμένα με την Ιστορία του Ελληνισμού. Περιοχές όπου άκμασε ο αρχαίος ελληνικός πολιτισμός και που το άκουσμά τους προκαλεί ακόμα και σήμερα ένα έντονο συναίσθημα οικειότητας και εγγύτητας.

Δ

ιαπρεπείς μελετητές από σημαντικά ερευνητικά κέντρα και πανεπιστήμια της Ελλάδας, της Κύπρου, της Γαλλίας, της Βρετανίας και των Ηνωμένων Πολιτειών, συναντήθηκαν στον Ολυμπιακό Πύργο της Νέας Υόρκης, προσκεκλημένοι του Θυγατρικού Κοινωφελούς Ιδρύματος Ωνάση, για να παρουσιάσουν τα τελευταία επιστημονικά δεδομένα σχετικά με την ελληνική παρουσία σε όλο τον γνωστό κατά την αρχαιότητα κόσμο και τις επιρροές της.

Το διεθνές αρχαιολογικό συμπόσιο με θέμα "Οι Έλληνες πέρα από το Αιγαίο: από τη Μασσαλία ως την Άπω Ανατολή" πραγματοποιήθηκε στις 12 Οκτωβρίου 2002 μπροστά σε ένα πολυπληθές ακροατήριο πανεπιστημιακών, σπουδαστών, εκπροσώπων την ελληνικής παροικίας της Νέας Υόρκης και φίλων του Θυγατρικού Ιδρύματος Ωνάση.

Η εναρκτήρια ομιλία του Διευθυντή του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης του Ιδρύματος Γουλανδρή καθηγητή Νικολάου Σταμπολίδη είχε θέμα "Οι Έλληνες στο Αιγαίο πριν από το αποικιστικό ρεύμα", αλλά λόγω απουσίας του διαβάστηκε από τον εκτελεστικό διευθυντή του Θυγατρικού Ιδρύματος Πρέσβη κ. Λουκά Τσίλα. Στο κείμενό του αναφέρθηκε στη διαμόρφωση του θεσμού της βασιλείας και του χαρακτήρα της πρώτης κοινωνικής ομάδας στους προϊστορικούς χρόνους και στο πώς η επιρροή της άρχισε να επεκτείνεται σε άλλα μέρη.

Ο Διευθυντής του Ιδρύματος "Αναστάσιος Γ. Λεβέντης" καθηγητής Βάσος Καραγεώργης μίλησε για τους "Έλληνες στην Κύπρο", επιβεβαιώνοντας τη συνέχεια της ελληνικότητας του κυπριακού πολιτισμού και τονίζοντας παράλληλα τις πολλές ιδιαιτερότητές του.

"Επανανακαλύπτοντας την Αλεξάνδρεια" ήταν ο τίτλος της ομιλίας του καθηγητή Jean-Yves Empereur του Εθνικού Κέντρου Επιστημονικής Έρευνας της Αλεξάνδρειας της Αιγύπτου. Υπενθυμίζουμε ότι ο καθηγητής Jean-Yves Empereur είχε προσκληθεί από τον Σύνδεσμο Υποτρόφων το 1997 και είχε παρουσιάσει τα εξαιρετικά ενδιαφέροντα πορίσματα των υποθαλάσσιων ερευνών του στην περιοχή του αρχαίου Φάρου.

Όπως ανέφερε ο καθηγητής J.Υ. Empereur, οι ανασκαφές έφεραν στο φως ίχνη από τους πρώτους εποίκους, τους Έλληνες που συνόδευσαν τον Μέγα Αλέξανδρο στην Αλεξάνδρεια τον Ιανουάριο του 331 π.Χ. Αυτά περιλαμβάνουν μια οικία με ψηφιδωτό δάπεδο που κοσμείται από το κεφάλι της Μέδουσας, καθώς και μια αίθουσα συμποσίων με βοτσαλωτό μωσαϊκό του 3ου αιώνα π.Χ.

Όπως είπε ο κ. Empereur, οι ανασκαφές σε τάφους έχουν αποκαλύψει υπολείμματα καύσης, πρακτική συνηθισμένη στους Έλληνες, αλλά όχι στους Αιγυπτίους. Εξάλλου οι τοιχογραφίες της ρωμαϊκής περιόδου μαρτυρούν πώς οι θεοί του ελληνικού Πανθέου ενσωματώθηκαν στις φαραωνικές θεότητες. Ο κ. Empereur ολοκλήρωσε την ομιλία του με την παρουσίαση πορισμάτων των πρόσφατων ανασκαφών και των προσπαθειών για τον εντοπισμό του τάφου του Μεγάλου Αλεξάνδρου.

Στην παρουσία των Ελλήνων στην Ετρουρία αναφέρθηκε η καθηγήτρια Larissa Bonfante του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης. Σύμφωνα με τα αρχαιολογικά ευρήματα οι πρώτοι Έλληνες άποικοι έφθασαν τον 8ο αιώνα π.Χ. από την Εύβοια και ίδρυσαν τις Πιθηκούσες στην Ίσχια, σχηματίζοντας μια πολυεθνή κοινότητα, φέρνοντας μαζί τους τη γραφή, τη μνημειώδη αρχιτεκτονική, τη γλυπτική, τους θεούς και ήρωες της ελληνικής Μυθολογίας, την ιδέα της πόλης-κράτους. Οι Ετρούσκοι με τη σειρά τους πέρασαν τις ελληνικές καλλιτεχνικές και κοινωνικές καινοτομίες στην Ευρώπη. Ακολούθησαν οι

καλλιτέχνες άποικοι από την Ιωνία και ο 4ος αιώνας π.Χ. βρίσκει τις πόλεις της Magna Graecia και της Ετρουρίας σε στενή σχέση, που συνεχίζεται ως τους Ελληνιστικούς χρόνους.

Προχωρώντας δυτικότερα, στους "Έλληνες της Μασσαλίας και της δυτικής Μεσογείου" αναφέρθηκε ο καθηγητής Antoine Hermary του Παν. της Προβηγκίας. Νέα στοιχεία έχουν έρθει στο φως και πλήθος ερωτημάτων έχουν προκύψει από την πρόοδο των αρχαιολογικών ερευνών στην περιοχή της Μασσαλίας τα τελευταία 10 χρόνια, τόνισε ο ομιλητής. Οι ανασκαφές επιβεβαιώνουν ότι η πόλη ιδρύθηκε γύρω στο 600 π.Χ. Ο ιδρυτικός ρόλος των Φοινίκων δεν αμφισβητείται, αλλά φαίνεται πιθανή η συμμετοχή και των Ιώνων, όπως προκύπτει από τα στοιχεία για τη λατρεία της Αρτέμιδας της Εφέσσου. Ο κ. Hermary αναφέρθηκε επίσης στον ρόλο των ελληνικών αποικιών της Νότιας Ιταλίας και Σικελίας στο θαλάσσιο εμπόριο μεταξύ Ιταλίας, Νότιας Γαλλίας και Ισπανίας.

Ο καθηγητής Pierre Leriche, διευθυντής ερευνών στο CNRS-E.N.S. στο Παρίσι, μίλησε για τους Έλληνες στη Συρία και τη Βακτρία και τις σχέσεις που ανέπτυξαν με τους λαούς των περιοχών αυτών.
"Οι Έλληνες πέρα από το Βόσπορο" ήταν το θέμα της ομιλίας του καθηγητή Gocha Tsetskhladze του Πανεπιστημίου του Λονδίνου, που αναφέρθηκε στην εγκατάσταση των Ιώνων αποίκων στις ακτές της Μαύρης Θάλασσας, τις δυσκολίες που συνάντησαν, τις σχέσεις τους με τους ντόπιους πληθυσμούς, τις συγκρούσεις τους, αλλά και τη διείσδυση του ελληνικού πολιτισμού στην περιοχή του Πόντου.

Στη διάδοση του ελληνικού πνεύματος έως την Ινδία στα χρόνια του Μεγάλου Αλεξάνδρου και των διαδόχων του αναφέρθηκε η Δρ Elizabeth Rosen Stone του Μητροπολιτικού Μουσείου Τέχνης της Νέας Υόρκης, ενώ η καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Πολύμνια Αθανασιάδη μίλησε για την ενσωμάτωση των εθνικών μυθολογιών και λατρευτικών εθίμων των λαών της ελληνορωμαϊκής αυτοκρατορίας στη μονοθεϊστική θεολογία των νεοπλατωνικών φιλοσόφων.

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΥΠΟΤΡΟΦΩΝ ΚΟΙΝΩΦΕΛΟΥΣ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ
ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Σ. ΩΝΑΣΗΣ