ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΩ
Τεύχος 17 / Οκτώβριος 2001
Yπερταχείες διεργασίες, Tεχνικές και Eφαρμογές
Σεμιναριακές διαλέξεις του Iδρύματος Ωνάση στη Xημεία και τη Φυσική

του Παναγή Μαρκέτου

Στο πλαίσιο του προγράμματος The Onassis Foundation Science Lecture Series πραγματοποιήθηκε τον Ιούλιο του 2001, στο αμφιθέατρο του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας στο Ηράκλειο Κρήτης, ένας κύκλος σεμιναριακών διαλέξεων με θέμα "Υπερταχείες διεργασίες, Τεχνικές και Εφαρμογές". Κεντρικός ομιλητής του κύκλου αυτού ήταν ο κ. A. Zewail, καθηγητής Χημείας και Φυσικής στο Πανεπιστήμιο Caltech, βραβευμένος με το Nobel Χημείας το 1999.

E

  δωσαν επίσης διαλέξεις οι καθηγητές G. Gerber (Πανεπιστήμιο του Wurzburg), Ε. Μουνδριανάκης (Πανεπιστήμια John Hopkins και Αθηνών), και οι Δ. Χαραλαμπίδης, Ι. Περάκης και Φ. Κιτσόπουλος (Πανεπιστήμιο Κρήτης και Ι.Τ.Ε.). Η παρουσία των ερευνητών του Ι.Τ.Ε. στον κατάλογο των ομιλητών αντανακλά τόσο το υψηλό επιστημονικό επίπεδο του Ιδρύματος, όσο και το γεγονός ότι στα εργαστήρια του Ινστιτούτου Ηλεκτρονικής Δομής και Λέιζερ του Ι.Τ.Ε. υπάρχει η απαραίτητη υποδομή για τη μελέτη υπερταχειών διεργασιών με τη χρήση υπερβραχέων παλμών λέιζερ.

Χρωματοφόρα μόρια για την φωτοσυνθετική συλλογή της ηλιακής ενέργειας.

Σε αυτό το σημείωμα δεν θα αναφερθούμε στο περιεχόμενο των διαλέξεων, οι οποίες ούτως ή άλλως απευθύνονται σε ειδικούς, αλλά θα επισημάνουμε μερικά ενδιαφέροντα στοιχεία και πληροφορίες. Υπερταχείες διεργασίες παρατηρούνται στο στάδιο εκείνο της χημικής μεταβολής, κατά το οποίο σπάζουν οι χημικοί δεσμοί στα αντιδρώντα σώματα και σχηματίζονται νέοι δεσμοί και τα προϊόντα της αντίδρασης. Ο καθηγητής Zewail μελέτησε άτομα και μόρια κατά τη διάρκεια διαφόρων χημικών αντιδράσεων και μπόρεσε να "δει" διεργασίες αυτού του τύπου. Στις μελέτες του χρησιμοποίησε παλμούς λέιζερ χρονικής διάρκειας της τάξης του ενός femtosecond, δηλαδή ενός δεκαπεντάκις εκατομμυριοστού του δευτερολέπτου (0.000000000000001 δευτερόλεπτα). Η χρονική διάρκεια του παλμού λέιζερ είναι της ίδιας τάξης μεγέθους με αυτόν της μελετούμενης χημικής μεταβολής στο μοριακό επίπεδο κι αυτό επιτρέπει τη "φωτογράφισή" της. Ο κλάδος της Χημείας, τον οποίο εγκαινίασαν οι μελέτες του καθηγητή Zewail, ονομάστηκε Φεμτοχημεία.
Η Φεμτοχημεία επιτρέπει την κατανόηση του γιατί συμβαίνουν ορισμένες χημικές μεταβολές και γιατί δεν συμβαίνουν ορισμένες άλλες. Εξηγεί επίσης την εξάρτηση της ταχύτητας και της απόδοσης μιας χημικής αντίδρασης από τη θερμοκρασία. Οι υπέρμαχοι του κλάδου αυτού υποστηρίζουν ότι οι γνώσεις από πειράματα Φεμτοχημείας θα επιτρέψουν τον έλεγχο χημικών αντιδράσεων και την παρασκευή χημικών ενώσεων με ενδιαφέρουσες ιδιότητες, όπως φάρμακα. Πιστεύουν επίσης ότι ο κλάδος αυτός θα οδηγήσει στην κατανόηση της δράσης των καταλυτών, ενώσεων με σημαντικές βιομηχανικές εφαρμογές, και πως θα βρει ενδιαφέρουσες τεχνολογικές εφαρμογές στον σχεδιασμό "μοριακών" εξαρτημάτων σε ηλεκτρονικές συσκευές.

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΥΠΟΤΡΟΦΩΝ ΚΟΙΝΩΦΕΛΟΥΣ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ
ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Σ. ΩΝΑΣΗΣ